Νέες κατευθυντήριες γραμμές για τους εικονολήπτες και τους σκηνοθέτες των αθλητικών μεταδόσεων — με τη σφραγίδα τριών κορυφαίων Ολυμπιονικών
Ένα 23σέλιδο εγχειρίδιο που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον γυναικείο στίβο στις οθόνες μας παρουσίασαν η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) και η European Athletics. Το «Raising the Bar – Ανεβάζοντας τον Πήχη» απευθύνεται σε σκηνοθέτες, εικονολήπτες και παραγωγούς αθλητικών μεταδόσεων και απαντά σε ένα πρόβλημα που οι ίδιες οι αθλήτριες καταγγέλλουν εδώ και χρόνια: τη σεξουαλικοποίηση της εικόνας τους μέσα από επιλεκτικές γωνίες λήψης, κοντινά πλάνα και επαναλήψεις σε αργή κίνηση χωρίς κανένα τεχνικό ή αφηγηματικό νόημα.
Τι προβλέπουν οι οδηγίες
Το έγγραφο, βασισμένο αποκλειστικά σε πραγματικά παραδείγματα τηλεοπτικών μεταδόσεων, εξετάζει τέσσερις κατηγορίες αγωνισμάτων — άλμα εις ύψος, άλμα επί κοντώ, οριζόντια άλματα και αγωνίσματα δρόμων — και για κάθε θέση κάμερας ξεχωρίζει τις «θετικές» από τις «αρνητικές» γωνίες λήψης, με εικονογραφημένα παραδείγματα του τι πρέπει και τι δεν πρέπει να βγαίνει στον αέρα.
Οι βασικές συστάσεις προς τα τηλεοπτικά συνεργεία συνοψίζονται σε τρεις κανόνες: αποφυγή κλειστών πλάνων από πίσω, αποφυγή καμερών που κινηματογραφούν από χαμηλά και κάτω από την αθλήτρια, και περιορισμός των επαναλήψεων σε πολύ αργή κίνηση που δεν προσφέρουν τεχνική πληροφόρηση. Στη θέση τους προτείνονται ευρύτερα πλάνα που αναδεικνύουν ολόκληρη τη δυναμική της κίνησης — τη φόρα, τη στιγμή της απογείωσης, την τεχνική και την προσγείωση.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα του εγχειριδίου είναι ότι δεν ζητά καμία θυσία από την τηλεοπτική αφήγηση. Όπως τονίζεται στο εισαγωγικό σημείωμα, οι γωνίες λήψης που αναδεικνύουν καλύτερα τη δύναμη, την ακρίβεια και την τεχνική των αγωνισμάτων είναι συχνά οι ίδιες που αντιμετωπίζουν τις αθλήτριες με αξιοπρέπεια.
Οι αθλήτριες πήραν τον λόγο
Το «Raising the Bar» δεν γράφτηκε ερήμην των πρωταγωνιστριών. Στη σύνταξή του συνέβαλαν τρεις αθλήτριες παγκόσμιας εμβέλειας: η Βρετανή Ολυμπιονίκης του άλματος επί κοντώ Holly Bradshaw, η Σέρβα άλτρια του μήκους Ivana Španović και η Κροάτισσα υψίστρια Blanka Vlašić.
Η μαρτυρία της Bradshaw είναι αποκαλυπτική. Όπως περιγράφει, έχει δεχθεί διαδικτυακή κακοποίηση και έχει δει ακατάλληλα βίντεο στο διαδίκτυο με την ίδια και συναδέλφους της, προερχόμενα από υλικό αγώνων σε αργή κίνηση. Πολλές αθλήτριες, ομολογεί, έχουν βρεθεί σε αγωνιστικές στιγμές όπου η προσοχή τους ήταν στραμμένη στις κάμερες αντί στην απόδοσή τους — μια ψυχολογική επιβάρυνση που μεταφράζεται σε χαμένους πόντους και χαμένα εκατοστά.
Η Španović προσθέτει μια ακόμη διάσταση: ορισμένες θέσεις καμερών δεν συνιστούν απλώς ζήτημα αξιοπρέπειας, αλλά και κίνδυνο τραυματισμού κατά την προθέρμανση, όταν βρίσκονται πάνω στις διαδρομές των δοκιμαστικών προσπαθειών. Η ίδια υπογραμμίζει και τον ρόλο των σχολιαστών, που μπορούν να εμπλουτίσουν τις μεταδόσεις αναδεικνύοντας τις επιδόσεις και εκπαιδεύοντας την επόμενη γενιά.
Η Vlašić, από την πλευρά της, δίνει το τεχνικό υπόβαθρο: στο άλμα εις ύψος, εξηγεί, το πέρασμα του πήχη είναι άμεσο αποτέλεσμα της φόρας — και άρα οι κάμερες που δείχνουν το τρέξιμο της καμπύλης και τη θέση του σώματος στα τελευταία βήματα προσφέρουν στον θεατή πολύ περισσότερα από ένα κοντινό πλάνο πάνω από τον πήχη.
«Ο γυναικείος αθλητισμός αξίζει ίσους όρους»
«Η σεξουαλικοποίηση των γυναικών αθλητριών μέσα από επιλεκτικές γωνίες λήψης και επιλογές μοντάζ εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό ζήτημα σε πολλές αθλητικές μεταδόσεις», αναφέρει ο Εκτελεστικός Διευθυντής της EBU Sport, Glen Killane, ο οποίος χαρακτήρισε τις οδηγίες «σημαντικό βήμα» προς μια κάλυψη που θα προβάλλει τον γυναικείο αθλητισμό «με ίσους όρους».
Ο Πρόεδρος της European Athletics, Dobromir Karamarinov, συνέδεσε την πρωτοβουλία με την ευρύτερη εκστρατεία «Race For Respect» της ομοσπονδίας, κάνοντας λόγο για καθοριστικό βήμα προς την εξάλειψη των επιβλαβών απεικονίσεων των γυναικών στον στίβο, χωρίς καμία έκπτωση στην αφήγηση και στην τεχνική αρτιότητα των μεταδόσεων.
Το προηγούμενο του Παρισιού και το στοίχημα της εφαρμογής
Η πρωτοβουλία δεν έρχεται στο κενό. Ήδη από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού το 2024, ο επικεφαλής των Olympic Broadcasting Services είχε καλέσει δημόσια τους εικονολήπτες να κινηματογραφούν άνδρες και γυναίκες αθλητές με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, ώστε να μην εισχωρούν στερεότυπα και σεξισμός στην ολυμπιακή κάλυψη. Το «Raising the Bar» αποτελεί την πρώτη φορά που η γενική αυτή αρχή μετατρέπεται σε συγκεκριμένο, οπτικοποιημένο εγχειρίδιο εργασίας, κάμερα προς κάμερα και πλάνο προς πλάνο.
Το μεγάλο ερώτημα, βεβαίως, παραμένει η εφαρμογή. Οι οδηγίες έχουν εθελοντικό χαρακτήρα — δεν προβλέπονται κυρώσεις για όσους δεν τις ακολουθήσουν. Η EBU ποντάρει στη δύναμη του δικτύου της, που αριθμεί 113 οργανισμούς-μέλη σε 56 χώρες, και στη λογική ότι το εγχειρίδιο δεν είναι κατάλογος απαγορεύσεων αλλά, όπως σημειώνεται στο ίδιο το κείμενο, «η αρχή μιας συζήτησης» μεταξύ ραδιοτηλεοπτικών φορέων, σκηνοθετών, εικονοληπτών και αθλητριών.
Για τις αθλήτριες, πάντως, το ζητούμενο είναι απλό και το συνοψίζει η Bradshaw: να μπορούν να απολαμβάνουν το άθλημα που αγαπούν, χωρίς να νιώθουν άβολα ή αγχωμένα για τα πλάνα που προβάλλονται ζωντανά. Και όπως δείχνει το ίδιο το εγχειρίδιο, σελίδα προς σελίδα, αυτό δεν κοστίζει στην τηλεόραση απολύτως τίποτα.
Πηγές: EBU Sport, «Raising the Bar: Guidelines for Respectful Media Coverage in Women’s Athletics» (2026)· επίσημη ανακοίνωση EBU/European Athletics· διεθνή δημοσιεύματα (Runner’s World, PetaPixel, Newsshooter κ.ά.).
